Wiadomość

Wybrane aspekty prawne kontroli weterynaryjnej sklepów prowadzących obrót żywymi zwierzętami

 

Tekst: lek. wet. Andrzej Pławiński, specjalista epizootiologii i administracji weterynaryjnej

 

W ostatnim dziesięcioleciu obserwujemy wzrost liczby placówek prowadzących obrót żywymi zwierzętami, zakładanych przez sieci sklepów zoologicznych w atrakcyjnych lokalizacjach różnych galerii handlowych. Sklepy te, jak każdy podmiot gospodarczy prowadzący działalność handlową, podlegają ocenie nie tylko klientów, ale też kontroli zewnętrznej, przeprowadzanej przez upoważnione organy państwowe. Kontrole są z reguły doraźne i niezapowiedziane, często w wyniku reakcji na skargi klientów lub organizacji społecznych, które statutowo zajmują się ochroną zwierząt.

Organy państwowe upoważnione do prowadzenia kontroli to m.in.: Państwowa Inspekcja Pracy (PIP), Inspekcja Sanitarna(IS), Inspekcja Weterynaryjna (IW), Państwowa Inspekcja Handlowa (PIH) oraz Urząd Kontroli Skarbowej (UKS). Podmioty prowadzące obrót żywymi zwierzętami podlegają szczegółowym kontrolom w zakresie przestrzegania prawa polskiego i Unii Europejskiej, prowadzonym przez organy państwowe upoważnione do inspekcji w określonym zakresie:

Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) prowadzi nadzór i kontrolę przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za nią i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych.

Inspekcja Sanitarna (IS, dawniej SANEPID) prowadzi bieżący nadzór sanitarny kontrolując przestrzeganie przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne środowiska pracy – kontrolą obejmuje pomieszczenia, higienę i jakość sanitarną pomieszczeń, zaplecze socjalne, zaplecze specjalistyczne np. myjnie, magazyny – wielkość, wyposażenie, środki odkażające, higienę personelu, środki ochrony osobistej itp.

Państwowa Inspekcja Handlowa (PIH) to szeroko pojęta kontrola legalności i rzetelności działania podmiotu, jakości towarów oraz respektowania przez podmiot praw konsumentów (klientów).

Urząd Kontroli Skarbowej (UKS) działa na podstawie ustawy o kontroli skarbowej, podstawowy zakres jego kompetencji to kontrola dokumentacji księgowej oraz przeciwdziałanie i zwalczanie naruszeń prawa obowiązującego w zakresie obrotu towarowego; ma szerokie uprawnienia kontrolne wynikające z Kodeksu Postępowania Karnego i Kodeksu Karnego Skarbowego, porównywalne z uprawnieniami policji

Inspekcja Weterynaryjna (IW) sprawuje między innymi nadzór nad przestrzeganiem przepisów z zakresu ochrony zdrowia zwierząt, ochrony zwierząt, obrotu produktami leczniczymi weterynaryjnymi i wyrobami medycznymi stosowanymi wyłącznie u zwierząt. W sklepach prowadzących obrót żywymi zwierzętami przeprowadza kontrolę pomieszczeń, wyposażenia, zabezpieczenia przeciwepizootycznego, dobrostanu zwierząt, zdrowia zwierząt, dokumentacji dotyczącej źródeł zaopatrzenia w zwierzęta, obrotu zwierzętami, utylizacji padłych zwierząt.

Działalność sklepów obracających żywymi zwierzętami podlega określonym przepisom prawa polskiego i Unii Europejskiej dotyczących ochrony zwierząt, podających minimalne warunki utrzymania zwierząt oraz ograniczających dostępność i obrót niektórymi gatunkami zwierząt. Jednym z podstawowych przepisów jest tzw. Konwencja Waszyngtońska, czyli CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora), która została ustanowiona 3 marca 1973 r. i ratyfikowana przez Polskę w 1989 roku. CITES zawiera regulacje w sprawie międzynarodowego obrotu fauną i florą, i obejmuje ochroną ponad 5 tys. gatunków zwierząt i 29 tys. gatunków roślin. W interesującym nas zakresie są to m.in. morskie koralowce, małże, koniki morskie, skorpiony, ptaszniki, boa, pytony, żółwie lądowe, krokodyle, jaszczurki, w tym legwany, warany, kameleony oraz prawie wszystkie papugi. Sklepy obracające zwierzętami egzotycznymi muszą mieć dokumenty stwierdzające pochodzenie zwierząt z hodowli lub mieć zezwolenie na posiadanie i sprzedaż tych zwierząt. Stwierdzenie braku wyżej wymienionych dokumentów w przypadku zwierząt objętych konwencją CITES skutkuje obowiązkiem zgłoszenia sprawy do prokuratora. Szczegółowy wykaz zwierząt objętych konwencją CITES zawiera ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 1320/2014 z dnia 1 grudnia 2014 r. zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 338/97 w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi. Natomiast wzory dokumentów CITES zawiera Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 792/2012 z dnia 23 sierpnia 2012 r. ustanawiające reguły dotyczące wzorów zezwoleń, świadectw i innych dokumentów przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 338/97 w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi oraz zmieniające rozporządzenie Komisji (WE) nr 865/2006.

Drugim ważnym aktem prawnym, który powinien być znany kierownikowi i personelowi sklepu zoologicznego, jest Ustawa o ochronie zwierząt z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 856, z 2014 r. poz. 1794, z 2015 r. poz. 266). Ustawa zawiera katalog czynów i działań zabronionych w postępowaniu ze zwierzętami, definiuje pojęcie znęcania się nad zwierzętami oraz wskazuje Inspekcję Weterynaryjną jako organ kontrolny w zakresie przestrzegania przepisów ustawy przez posiadaczy zwierząt.

Czasami kontrowersje mogą powstawać przy określaniu warunków, w jakich przebywają zwierzęta w sklepie, gdyż nie ma przepisów odnoszących się w tym zakresie do sklepów. Kontrolujący posiłkują się tutaj ROZPORZĄDZENIEM MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 10 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków utrzymywania zwierząt laboratoryjnych w jednostkach doświadczalnych, jednostkach hodowlanych i u dostawców (Dz. U. z dnia 28 marca 2006 r.) – wychodzi się z założenia, że warunki w sklepie nie mogą być gorsze od warunków u dostawców zwierząt takich jak myszy, szczury, chomiki, świnki morskie i króliki. Przepisy tego rozporządzenia określają zakresy temperatur i wielkość klatek dla wymienionych gatunków, co na pewno jest dużą pomocą dla zakładających sklepy zoologiczne z drobnymi zwierzętami kręgowymi.

Sklepy, które prowadzą wysyłkową sprzedaż zwierząt, muszą respektować przepisy dotyczące przewozu zwierząt. Ustawa o ochronie zwierząt w art. 24 odsyła w sprawie szczegółowych wymagań transportu do rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań (opubl. Dz. Urzędowy UE L 3 z 5.1.2005 r., s. 1).

Powiatowi lekarze weterynarii przeprowadzają kontrole sklepów zoologicznych w oparciu o art.5 Ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. z 2004 r., nr 69, poz. 625 z późn. zm.). Zgodnie z tym artykułem działalność w zakresie obrotu zwierzętami jest działalnością nadzorowaną przez Inspekcję Weterynaryjną. Ponadto art. 34a ustęp 1 Ustawy o ochronie zwierząt określa, że Inspekcja Weterynaryjna sprawuje nadzór nad przestrzeganiem przepisów o ochronie zwierząt, a osoby wyznaczone przez powiatowego lekarza weterynarii posiadają uprawnienia wynikające z Ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz.U. z 2010 r. Nr 112 poz. 744 i z 2011 r. Nr 54 poz. 278). Ustęp 3 wspomnianego artykułu 34a upoważnia organizacje społeczne zajmujące się ochroną zwierząt do współdziałania z Inspekcją Weterynaryjną w sprawowaniu tego nadzoru.

W kontroli i ocenie dobrostanu zwierząt w sklepie zoologicznym stosuje się przepisy Ustawy o ochronie zwierząt, a w szczególności przepisy art.1 pkt 1, który mówi, że: zwierzę jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę; art.4 pkt 2 – mówi o traktowaniu uwzględniającym potrzeby zwierzęcia; art.4 pkt 11 – traktuje o zaniedbaniach w zakresie utrzymywania zwierzęcia i jego zdrowiu; art. 4. pkt. 15 – mówi o właściwych warunkach bytowania zgodnych z potrzebami gatunku, rasy, płci i wieku; art. 5 stwierdza – każde zwierzę wymaga humanitarnego traktowania; art.6 ust.2 p 9 – dotyczy straszenia lub drażnienia zwierząt; pkt 10 tego artykułu – utrzymywania zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji; pkt 19 – utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku.

Stwierdzenie uchybień wyczerpujących znamiona znęcania się nad zwierzętami jest zagrożone odebraniem zwierzęcia lub jego przepadkiem, jeżeli sprawca zostanie skazany przez sąd na karę grzywny, ograniczenia lub pozbawienia wolności (do 2 lat) oraz sąd może orzec zakaz posiadania zwierząt (od roku do 10 lat), a także zakaz prowadzenia tego typu działalności – art. 35 Ustawy o ochronie zwierząt.

Jak w każdej hodowli zwierząt, w sklepie zoologicznym zdarzają się upadki zwierząt. Martwe zwierzęta nie mogą być wyrzucane do śmietnika z odpadami komunalnymi. Powinny być przekazane do wyspecjalizowanego zakładu utylizacyjnego – zgodnie z art.12 rozporządzenia (WE) Nr 1069/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 października 2009 r. Zwłoki zwierząt zgodnie z art. 8 tego rozporządzenia stanowią surowiec kategorii I, czyli należą do materiałów szczególnego ryzyka, przez co podlegają przetworzeniu i spopieleniu. Kierownik sklepu powinien mieć umowę na odbiór padliny i dokumenty potwierdzające przekazanie padłych zwierząt do spalarni. Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 Ustawy z 11 marca 2004 r o ochronie zdrowia zwierząt i zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. Nr 69 poz. 625 z późn. zm.) organem właściwym w zakresie nadzoru nad działalnością polegającą na usuwaniu ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego (w tym padłych zwierząt domowych i towarzyszących) jest powiatowy lekarz weterynarii.

W przypadku realizacji nadzoru nad obrotem produktami leczniczymi weterynaryjnymi i wyrobami medycznymi stosowanymi wyłącznie u zwierząt, dopuszczonymi do sprzedaży w sklepach zoologicznych, kontrolę przeprowadzają inspektorzy farmaceutyczni wojewódzkiego lekarza weterynarii.

Niezależnie od rodzaju inspekcji kontroler musi uwiarygodnić swoją osobę przed przystąpieniem do czynności kontrolnych. Przedstawia legitymację służbową i upoważnienie do kontroli wystawione przez jednostkę, z której ramienia działa, dla pełnej identyfikacji przedstawia dowód osobisty. Kontrolerzy z Inspekcji Weterynaryjnej powinni mieć ponadto identyfikacyjną odznakę z godłem państwowym i numerem, która powinna być noszona w trakcie wykonywania czynności służbowych.

Zawsze z oficjalnej kontroli winien być sporządzony protokół w minimum dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, potwierdzonych podpisem przez kontrolowanego, z których jeden egzemplarz otrzymuje kontrolowany, a drugi organ kontrolujący. Na bazie tego protokołu podejmowane są decyzje administracyjne, m.in. nakazujące wykonanie działań naprawczych z zakresu stwierdzonych nieprawidłowości.

Zakładając działalność o tak specyficznym charakterze, jakim są sklepy prowadzące obrót żywymi zwierzętami, należy pamiętać o tym, że towarem są zwierzęta, które wymagają szczególnego traktowania, opieki i nadzoru. Dlatego pełne przestrzeganie prawa z zakresu ochrony zdrowia zwierząt, dbałości o ich dobrostan zapewni podmiotowi atrakcyjny „towar”, jakim są niewątpliwie zdrowe i szczęśliwe zwierzęta, które, przypomnijmy to jeszcze raz – jak mówi ustawa – jako istoty żyjące zdolne do odczuwania cierpienia NIE SĄ RZECZĄ.

 

Opublikowano drukiem w magazynie ZooBiznes nr 5/2015 (14).

Czytaj bezpłatnie online: http://www.zoobiznes.pl/archiwalia/book/17-zoobiznes-5-2015-maj-2015/2-zoobiznes.html

[artykuł udostępniony za zgodą Wydawnictwa Pet Publications]

 

 

 

Najnowsze oferty